o stronie i o mnie ] terytorium ] krajobraz a historia ] sieć ulic na tle osiedli ] spacer ulicami Żegrza ] [ szkoła ] wędrówka szlakiem kościołów i kapliczek ] transport kolejowy i komunikacja ] literatura pomocna przy opisie Żegrza ] kontakt i księga gości ]

 

Szkoła

 

Zadaniem historyka pozostaje m. in. odpowiedź na pytanie, jak szkoła na danym terenie wpływała na losy lokalnej społeczności.

Od l. 40. XIX w. rozwijało się szkolnictwo polskie pod zaborem pruskim. Szkoła elementarna w Żegrzu powstała w r. 1850, a usytuowano ją w dzierżawionym przez gminę domu na terenie gospodarstwa Klatkiewiczów. Najprawdopodobniej ten nowy wówczas budynek przetrwał pożar wsi w r. 1866. Od 1874 r. kronikę szkolną prowadził - w języku niemieckim - miejscowy nauczyciel, Stanisław Michalski.

Rozwój demograficzny sprawiał, że pomieszczenie szkolne stawało się zbyt małe. Jednocześnie szkoła ewoluowała od jedno- do w początkach XX w. sześcioklasowej. Już w r. 1882 przeniesiono się z obecnej ul. Milczańskiej na Piłsudskiego. Wcześniejszy budynek był obok miejsca, gdzie dziś krzyż - na rogu Milczańskiej i Piłsudskiego, nowszy – cztero-, potem pięcioizbowy - trzeba by sytuować przy współczesnej krzyżówce Inflanckiej i Piłsudskiego, na terenie os. Polan.

Po zjednoczeniu Niemiec od l. 70-tych XIX w. językiem wykładowym pozostawał niemiecki, a język polski był początkowo prowadzony jako jeden z przedmiotów. Na początku XX w. po polsku odbywały się już wyłącznie lekcje religii, ale i to zaczynało się zmieniać. Nakaz nauczania religii w języku niemieckim legł u podstaw strajku we Wrześni w 1901 i m. in. w Żegrzu od 2 IX 1906 aż do 16 VI 1907. Być może do strajku przyczyniło się też wystąpienie proboszcza parafii we Wronczynie, ks. Kazimierza Smorawskiego, który 22 X 1905 namawiał na wiecu w Żegrzu do podtrzymania za wszelką cenę polskości.

O pierwszym ze strajków mówi wiersz Marii Konopnickiej O Wrześni. Poetka dokonała w nim uogólniających uwag, które w większości pasowałyby także do strajku w Żegrzu. Nie pozostało to bez wpływu na wybór w r. 1960 patronki Szkoły Podstawowej nr 64, choć oczywiście okazją było przede wszystkim 50-lecie śmierci Konopnickiej.

W latach I wojny nauka w szkole była zawieszona. W budynku stacjonowali Niemcy. Tuż przedwojenni uczniowie zbierali teraz na potrzeby zbrojeniowe złom. Uczennice szyły rękawice, skarpety i szale dla wojska niemieckiego.
Naukę wznowiono 1 V 1919. Jednak znów pojawiły się problemy lokalowe. Okręg szkolny obejmował wtedy bowiem Żegrze, Chartowo i Maltę, potem również założone w 1931 r. osiedle Szczepankowo. Już wcześniej zmodernizowano gmach szkolny, ale i tak praktycznie aż do II wojny zajęcia klasy III i IV musiały odbywać się w budynku w Chartowie (przy obecnym os. Rusa) bądź w kamienicy Kaniewskich (budynek przy dzisiejszym skrzyżowaniu Piłsudskiego i Morzyczańskiej). Szkoła w pierwszych dziesięcioleciach XX w. zajmowała również teren (zarastające pokrzywami nieużytki) i jakieś baraki za gospodarstwem Aniołów (mniej więcej obszar użytkowany dziś przez straż pożarną - w pobliżu ulic Milczańskiej i Bobrzańskiej).

Kierownikiem był Ignacy Lehmann. Szkoła kształciła na poziomie siedmiu klas. Organizowano również kursy wieczorowe dla młodzieży. Przy szkole działały drużyny harcerskie i biblioteka. Inicjatywy kulturalne finansował Komitet Rodzicielski, organizując wenty i loterie. W 1929 r. – nie bez wpływu Pewuki - obchodzono w szkole 10 rocznicę niepodległości Wielkopolski.

 


Budynek szkolny przy ul. Ostrowskiej,
r. 1979 (fot. Edward Szuman)

 

W latach okupacji funkcjonowała szkoła na Głównej. Na Żegrzu ponownie od r. 1942, ale z wyraźnym nastawieniem germanizacyjnym. Księgozbiór przechowywali w domach żegierscy gospodarze i rzemieślnicy.

Działalność polskiej szkoły wznowiono 2 III 1945, z jej przedwojennym kierownikiem, Lehmannem. W l. 50-tych w SP nr 64 nie obywało się bez konfliktów politycznych. Jedna z mieszkanek Żegrza wspomina, jak odprowadzając syna do I klasy, trafiła we wrześniu 1958 na kulminacyjny moment walki o krzyże.

Po wojnie nauka nadal odbywała się w trzech budynkach. W 1948 r. przy głównym gmachu postawiono baraki, gdzie usytuowano 4 klasy, bibliotekę i świetlicę. Zrezygnowano równocześnie z pomieszczeń w kamienicy Kaniewskich - Aniołów. Nie rozwiązano jednak problemów, tym bardziej że żegierska szkoła nadal służyła też dzieciom ze Szczepankowa, Chartowa i Malty. Sytuacja nie poprawiała się nawet, gdy wybudowano szkołę w Szczepankowie, a dzieci z pozostałych dzielnic przekazano do innych podstawówek.

Mimo braku odpowiedniej sali gimnastycznej w 1957 r. uczniowie    SP 64, przygotowani przez wuefistę Józefa Szebiotkę, zajęli pierwsze miejsce w kraju w zawodach lekkoatletycznych dla szkół.

Od 30 X 1959 do 15 VIII 1960 na 11 ha ziemi gospodarza Płotkowiaka przy ówczesnej ulicy Obotryckiej 25/27 postawiono nowy budynek szkolny. Zasłużonym dyrektorem szkoły i społecznikiem, który doprowadził nie tylko do budowy gmachu, był w l. 1955-72 Zygmunt Witkowski.

W starym gmachu, przy Piłsudskiego, wyburzonym ok. r. 1985, mieściły się m. in. od l. 60-tych przychodnie, a w barakach przedszkole. Sama tradycja przedszkolna sięga w Żegrzu czasów przedwojennych, gdy ochronkę dla dzieci prowadziła Wiktoria Boińska. Po budynkach podstawówki na Piłsudskiego nie ma dziś śladu, ale niegdyś po ich lewej stronie znajdowało się boisko szkolne, a przy płocie rosły pozostałe do dziś drzewa.

Koło nowego gmachu przy Obotryckiej usytuowano ogród geograficzno-biologiczny, którego namiastka istniała już przy starym budynku. Znakomite, nowoczesne metody przekazu wiedzy wykorzystywała tu w praktyce m. in. nauczycielka geografii i opiekunka koła krajoznawczego, dr Maria Kanikowska.

Już w l. 50-tych wyprawiano się z uczniami do Warszawy. W l. 60-tych objeżdżano zakątki Polski – młodsze klasy zwiedzały Poznań i Wielkopolskę, starsze inne rejony.

Ze względu na rozwój osiedli na Żegrzu w r. 1985 oddano do użytku nowe skrzydło szkoły. Mimo tego warunki lokalowe nadal nie były dobre. Sytuacja zaczęła zmieniać się dopiero w l. 90-tych: 1 września 1990 r. otwarto Szkołę Podstawową nr 50 im. I Dywizji Pancernej gen. S. Maczka na ówczesnym osiedlu ZWM 1. Na historycznym obszarze Żegrza, na os. Lecha 37, funkcjonowała równolegle, powstała w l. 70-tych Szkoła Podstawowa nr 51 im. Bronisława Szwarca.

W l. 1963-66 w budynku SP nr 64 mieściła się filia VI LO, a potem samodzielne X LO, którego dyrektorem był Henryk Dalkowski. W r. 1966 siedzibę liceum przeniesiono na ul. Wioślarską.

Sponsorem SP 64 przez lata była fabryka papieru „Malta”. Z tego względu przez kilka lat przy podstawówce funkcjonowała Szkoła Przysposobienia Zawodowego dla potrzeb papiernictwa.

We wrześniu 2002 r. obchodzono, z małym poślizgiem, 150-lecie żegierskiej szkoły, czemu towarzyszyła wystawa fotografii.


Przed II wojną i bezpośrednio po niej nauka
odbywała się również w pierwszym budynku po lewej
(kamienica przy ul. Piłsudskiego)
 

 

 

Tutaj znajdziesz plan Poznania i Żegrza

 

• Wstecz • Strona główna • Dalej •